Γιάννη πες μας μερικά πράγματα για τη
σχέση σου με τη γραφή
Από τον καιρό που φοιτούσα στο σχολείο λάτρευα την
αρχαία ελληνική γλώσσα. Τότε, θυμάμαι, είχαμε στο ημερολόγιό μας έξι διδακτικές
ώρες αρχαίων ελληνικών και τέσσερις νέων ελληνικών, δέκα δηλαδή ώρες προσωπικής
ευτυχίας. Μέχρι να τελειώσω κουβαλούσα μια αρκετά καλή παιδεία, αν αναλογισθεί
κανείς και τις ατέλειωτες ώρες που αφιέρωσα στην ανάγνωση όλων των αξιόλογων
Ελλήνων και ξένων λογοτεχνών. Είχα επομένως ένα αρκετά πλούσιο λεξιλόγιο και
ένα υπόβαθρο πάνω στο οποίο μπορούσα να βασιστώ για να χειριστώ τη γλώσσα με τη
λογοτεχνική της υφή. Αυτό φάνηκε και στις διάφορες εκθέσεις που κάναμε στο
σχολείο. Όλοι οι καθηγητές μου με ανέβαζαν στην έδρα για να τις διαβάσω στους
συμμαθητές μου. Θέλω, ευκαιρίας δοθείσης, να ευχαριστήσω τον κάθε έναν
ξεχωριστά για τις γνώσεις που μου πρόσφεραν και τη βοήθειά τους. Στέκομαι όμως
ιδιαίτερα σε ένα Ελλαδίτη καθηγητή στον οποίο οφείλω αρκετά. Τον κύριο
Πετροπουλέα, καλή του ώρα όπου και να 'ναι. Από αυτόν πήρα το στοιχείο του
λεπτού χιούμορ, καλύτερα του το 'κλεψα κυριολεκτικά. Όλα αυτά όμως δεν θα ήταν
αρκετά για να γράψω το αγαπημένο μου είδος-μυθιστόρημα και διήγημα- αν δεν είχα
τα ακούσματα της παιδικής ηλικίας, από την μητέρα και τον πατέρα. Ο διάσημος
Χιλιανός συγγραφέας Μαρκές, πολύ σωστά αναφέρεται σ' αυτό τον σπουδαίο
παράγοντα που παίζει μεγάλο ρόλο στην αφηγηματική ικανότητα κάποιου.
Πόσα και ποια βιβλία σου έχουν
κυκλοφορήσει;
Μέχρι τώρα έχω συγγράψει τρία μυθιστορήματα. Το
πρώτο, με την ονομασία ΚΑΠΑ, είχε εκδοθεί το 2004. Ακολούθησε το 2006 Ο ΓΙΟΣ
ΤΗΣ ΚΑΤΑΙΓΙΔΑΣ, που απέσπασε και το πρώτο κρατικό βραβείο λογοτεχνίας που
απονέμει το υπουργείο παιδείας και πολιτισμού, για να έρθει το 2009 μια συλλογή
διηγημάτων και μιας νουβέλας με το γενικό τίτλο ΤΟ ΑΡΑΞΟΒΟΛΙ ΤΩΝ ΑΝΑΜΝΗΣΕΩΝ. Το
μυθιστόρημά μου με τίτλο ΤΑΜΑΡΑ εκδόθηκε το 2011 και αποτελεί, κατά τη γνώμη
μου, το καλύτερο απ' όλα, με την έννοια ότι είναι ένα πολυεπίπεδο έργο και
προϊόν μιας πιο ώριμης πλέον γραφής.
Τι σε εμπνέει περισσότερο για να
γράψεις;
Κατ' αρχήν είμαι ένας ενεργός πολίτης με ισχυρές
ιδεολογικές και φιλοσοφικές απόψεις. Σαν τέτοιος έχω την εντύπωση ότι και η
τέχνη, που είναι μια μορφή κοινωνικής συνείδησης, πρέπει να υπηρετεί τον
άνθρωπο και το κοινωνικό σύνολο. Πρέπει να είναι μπροστάρης στους αγώνες του,
να προβληματίζει, να ξυπνά συνειδήσεις αλλά προ πάντων να "ενοχλεί".
Δεν υπάρχει κατά τη γνώμη μου "τέχνη για την τέχνη". Αυτό είναι
ένα λανθασμένο αλλά και υποκριτικό
σύνθημα που τείνει να δικαιολογήσει την αποστασιοποίηση των δημιουργών από τα
τρέχοντα προβλήματα της κοινωνίας. Μα ακόμα και τότε λαμβάνει πολιτική θέση και
χρωματίζεται. Η λογοτεχνία και γενικά η τέχνη δεν ευνουχίζει, ούτε γράφεται για
να διαβάζεται στα σαλόνια για να προσφέρει μιαν αμφιλεγόμενη, στην καλύτερη
περίπτωση, αισθητική απόλαυση. Η λογοτεχνία κρατά σπαθί και αγωνίζεται στους
δρόμους, διεγείρει και προβληματίζει ακόμα και στην περίπτωση που δεν έχει
έτοιμες απαντήσεις για να δώσει στα προβλήματα του ανθρώπου. Από την στιγμή
όμως που ενεργοποιεί τη σκέψη έχει επιτελέσει το ρόλο και την αποστολή της.
Πώς ανακαλύπτεις το θέμα για το επόμενο
βιβλίο σου;
Δεν είναι δύσκολο να βρεις θέμα στην εποχή μας. Η
ζωή είναι τόσο πλούσια σε γεγονότα που σου δίνουν το έρισμα και την έμπνευση
από μόνα τους, φτάνει να είσαι καλός και ευαίσθητος δέκτης. Η σχέση φυσικά αυτή
είναι αμφίδρομη αν έχεις τις απαραίτητες κεραίες για να εκπέμπεις αυτό που
λαμβάνεις και μάλιστα υπό την μορφή του έντεχνου λόγου. Ακόμα και μια ερωτική
ιστορία, (ΤΑΜΑΡΑ), μπορεί να αποτελέσει την καλύτερη περίπτωση για να περάσεις
μερικά μηνύματα και απόψεις στον αναγνώστη και να πιάσεις μαζί του κουβέντα σε
έναν αμοιβαίο προβληματισμό και ανταλλαγή απόψεων. Τις απαντήσεις του φυσικά
δεν τις έχεις άμεσα αλλά εκείνος θα βρει τον τρόπο να σου τις
"ταχυδρομήσει". Και τότε βλέπεις αν το έργο σου έχει επιτύχει.
Διαβάζεις στον ελεύθερο χρόνο σου;
Υπάρχει κάποια συγκεκριμένη κατηγορία βιβλίων που σε ελκύει περισσότερο;
Ναι, διαβάζω πάρα πολύ, όχι μόνο λογοτεχνία,
(ποίηση και πεζογραφήματα), αλλά και βιβλία ιστορικά, φιλοσοφικά που είναι τα
αγαπημένα μου. Δεν διαβάζω έργα αν δεν διαθέτουν τα χαρακτηριστικά που έχω
αναφέρει πιο πάνω διότι νομίζω πως ο χρόνος είναι πολύτιμος και έχω να διαβάσω
τόσα πολλά και αξιόλογα βιβλία που δεν προλαβαίνω ακόμα κι αν ζήσω δυο ζωές.
Αγαπώ την καλή ελληνική λογοτεχνία, ειδικά τους κλασικούς μας, και θεωρώ τον
Καζαντζάκη σαν τον μεγαλύτερο Έλληνα λογοτέχνη. Τρέφω επίσης μια ιδιαίτερη
συμπάθεια στον Ντοστογιέφσκι τα έργα του οποίου έχω διαβάσει στη δική του
γλώσσα αφού είμαι πολύ καλός γνώστης της ρωσικής.
Ποιο είναι το μεγάλο σου όνειρο, σχετικό
με τη γραφή;
Δεν έχω κάποιο ιδιαίτερο όνειρο ή φιλοδοξία.
Προθέσεις έχω και θέληση για να προσφέρω κι εγώ κάτι σ' αυτό το κοινωνικό
γίγνεσθαι που συντελείται γύρω μας. Όπως βλέπετε δεν γράφω για να γράφω προσπαθώντας
να ικανοποιήσω κάποια διαστροφική συνήθεια και να κυκλοφορώ με ένα τσαντάκι
στον δρόμο με στόμφα μεγάλου συγγραφέα. Δεν γράφω προπάντων για προσωπική
προβολή και αποφεύγω να κυκλοφορώ στους λογοτεχνικούς κύκλους και στα φώτα της
δημοσιότητας. Γράφω μόνο τότε και όταν θεωρώ πως έχω κάτι καινούριο να πω, που
αξίζει τον κόπο να διαβαστεί, να ειπωθεί με τον καλύτερο τρόπο και πάντα με τις
γνωστές μου προθέσεις όπως έχω ήδη αναφέρει. Όταν ο συγγραφέας δεν έχει να πει
κάτι αξιόλογο, κάτι καινούριο, καλύτερα να μη μιλάει. Η φλυαρία δεν είναι
λογοτεχνία και το χαρτί δεν είναι για ανακύκλωση.
Ο θυμός των Κυπρίων συγγραφέων για την
κατάσταση στην οποία βρεθήκατε από τη μια μέρα στην άλλη σαν λαός πιστεύεις ότι
θα φανεί και στα γραπτά τους;
Μα φυσικά. Αυτό που σήμερα συντελείται ταρακουνά
ολόκληρο το εποικοδόμημα της πολιτείας. Δεν μπορεί να αφήσει ασυγκίνητους τους
ανθρώπους της τέχνης και των γραμμάτων που είναι και οι πιο ευαίσθητοι δέκτες
της κοινωνίας. Νομίζω ότι αυτό θα απασχολήσει και όλες τις μορφές της τέχνης.
Φυσικά θα αφήσει, όπως πάντα, ασυγκίνητους τους συγγραφείς εκείνους που εγώ
ονομάζω "πειρατές" και τυχοδιώκτες. Αυτοί θα συνεχίσουν το βιολί τους
ακόμα κι αν γύρω τους χαλάει ο κόσμος. Σε μια εποχή που η αξία της ζωής έχει
κατέβει κάτω απ' την τιμή ενός σκύλου, ποιόν θα αφήσει ασυγκίνητο;
Υπάρχει κάποιο μέρος, το οποίο όταν
πηγαίνεις μπορείς να γράψεις πιο ελεύθερα;
Προτιμώ πάντα το σπίτι μου. Ίσως γιατί κουράστηκα
να το αποκτήσω και να το διαρρυθμίσω σύμφωνα με το προσωπικό μου γούστο και
ανάγκες. Στην είσοδο υπάρχουν δύο ελληνικές κολόνες Ιωνικού ρυθμού. Ίσως αυτές
να με εμπνέουν αφού είναι συνδεδεμένες άμεσα με τη γλώσσα μου, ένα εργαλείο που
δίνει σ' εμάς τους Έλληνες μια υπεροχή έναντι των άλλων λαών και μας βγάζει ένα
βήμα μπροστά στην αφετηρία της λογοτεχνικής κούρσας.
Θα ήθελες να μοιραστείς με τους
αναγνώστες μας, κάποια από τα «τρικ» που χρησιμοποιείς γράφοντας, που μπορεί να
τους βοηθήσουν στο να απελευθερώσουν την φαντασία τους;
Αγαπητέ μου Έκτορα, δεν έχω κανένα μυστικό κόλπο
(τρικ). Η μοναδική συνταγή που κρατώ είναι το πάθος που κάνει κάθε καλό
συγγραφέα να βγάζει όλο το μαλακό υλικό που διαθέτει στη ψυχή του. Είμαι λίγο
τελειομανής. Δεν βιάζομαι να βγω μ' ένα βιβλίο που δεν έχει στη μορφή του
αισθητική. Επιλέγω προσεκτικά την κάθε μου λέξη. Η κάθε λέξη πρέπει να έχει το
δικό της όμορφο ήχο. Ακολουθώ πάντα μια συμβουλή ενός αγαπημένου μου συγγραφέα.
"Γράψε ένα βιβλίο και ρίξε το στο συρτάρι. Όταν περάσουν δυο χρόνια
ξαναδιάβασέ το και κόψε, κόψε, κόψε". Ζω κάθε λεπτό του έργου μου. Συμπάσχω,
χαίρομαι, γελώ, πονώ, βασανίζομαι και υποφέρω μαζί με κάθε ήρωά του έργου μου.
Να σας αναφέρω χαρακτηριστικά ότι υπήρξε περίπτωση, όταν έγραφα μια πολύ
συγκινητική σκηνή στον ΓΙΟ ΤΗΣ ΚΑΤΑΙΓΙΔΑΣ, που ζούσα τόσο έντονα το δράμα με
αποτέλεσμα να χλωμιάσω, να ζαλιστώ, σε σημείο που πανικόβαλα τη γυναίκα μου.
Έκανα διάλειμμα, πήρα ένα καφέ και συνέχισα. Δεν είμαι σίγουρος, αλλά αν αυτό
είναι μυστικό, τότε είναι το μυστικό μου.
Αγαπημένοι σου συγγραφείς;
Καζαντζάκης, Καρκαβίτσας, Παπαδιαμάντης, Κονδυλάκης,
Ταχτσής, Αλκυώνη Παπαδάκη, Ντοστογιέφσκι, Τολστόι, Μάρκες, Κοέλιο και πολλοί
άλλοι φυσικά.
Με ποιον τρόπο πιστεύεις ότι μπορούμε να
προάγουμε τη γραφή στον κόσμο για να πάψει να την αντιμετωπίζει με φόβο;
Είναι πολύ επικίνδυνο και άδικο να επιβάλεις σε οποιονδήποτε
αποφασίσει να συγγράψει να μην το κάνει. Δυστυχώς υπάρχουν όλοι αυτοί που με
τον αρνητικό τους ρόλο και συμπεριφορά αποτελούν την τροχοπέδη στη διάθεση του
βιβλίου και στην αναβάθμιση της γραφής. Υπάρχει και η άλλη κατηγορία συγγραφέων
που εκδίδουν βιβλία κάθε έξη μήνες για να επαναλάβουν τον εαυτό τους και να
κρατηθούν στην επικαιρότητα. Αυτό είναι καταστροφικό γιατί δυστυχώς έχουν
διαμορφώσει ένα αναγνωστικό κοινό, έχουν εθίσει καλύτερα, με μια υποκουλτούρα
που προσφέρεται στον ωχαδερφισμό και στην απάθεια για όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Οι εκδότες φέρουν μεγάλη ευθύνη. Πρέπει να είναι και στη μια και στην άλλη
περίπτωση προσεκτικοί, πρέπει να συμβάλουν στη δημιουργία ενός αναγνωστικού
κοινού με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Επειδή όμως αυτό είναι αδύνατον, εφ' όσον
αποβλέπουν στο κέρδος, ας έρθει το κράτος να συμβάλει με ένα κρατικό εκδοτικό
οίκο όπου τα λογοτεχνικά βιβλία να περνούν από κόσκινο με τη συμβολή καθηγητών
και ειδικών της λογοτεχνίας. Αυτό θα ήταν ένα βήμα για την αναβάθμιση της ελληνικής
λογοτεχνίας. Θα ήταν παράληψή μου αν δεν έλεγα ότι ο εκδοτικός οίκος
"Αναζητήσεις" εργάζεται ακριβώς πάνω σε αυτή την αρχή και γνωρίζω ότι
σε αρκετές περιπτώσεις αρνήθηκε να εκδώσει βιβλία χωρίς να υπολογίζει το
κέρδος. Είναι ένας εκδοτικός οίκος που έταξε σκοπό της ύπαρξής του να
υπηρετήσει τη λογοτεχνία με προσωπικό κόστος. Θέλω με την ευκαιρία που μου
δίνετε, αγαπητέ Έκτορα, να συγχαρώ την ιδιοκτήτρια και αξιόλογη συγγραφέα Μαρία
Στυλιανού.
